Thứ nhất, về lịch sử hình thành, phát triển của Hệ thống tổ chức Thi hành án dân sự:
Trải qua các thời kỳ, giai đoạn lịch sử phát triển khác nhau, với rất nhiều thăng trầm và biến động, toàn Hệ thống Thi hành án dân sự (THADS) cả nước đã từng bước vượt qua khó khăn, có nhiều đóng góp thiết thực cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Nhìn lại lịch sử hình thành và phát triển của Hệ thống tổ chức THADS 73 năm qua cho thấy toàn Hệ thống đã từng bước được kiện toàn, phát triển không ngừng cả về quy mô, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ; cơ chế pháp lý và hệ thống tổ chức có nhiều thay đổi lớn với nhiều dấu mốc quan trọng kể từ năm 1946 cho đến nay. Có thể khái quát lịch sử hình thành và phát triển Hệ thống THADS như sau: Ngày 24/01/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ban hành Sắc lệnh số 13/SL, trong đó quy định Ban Tư pháp xã có quyền “Thi hành những mệnh lệnh của các Thẩm phán cấp trên”, đây chính là văn bản pháp lý đầu tiên đánh dấu sự ra đời về tổ chức và hoạt động của Hệ thống THADS trong chế độ mới. Từ năm 1946 đến năm 1950, hoạt động THADS đã trở thành một lĩnh vực công tác của ngành Tư pháp, do Thừa phát lại và Ban Tư pháp xã thực hiện. Thời kỳ này, mặc dù cơ cấu tổ chức còn rất đơn giản, số lượng cán bộ ít và nghiệp vụ còn nhiều mặt hạn chế, song Ban Tư pháp xã và Thừa phát lại đã có nhiều cố gắng trong việc thi hành những bản án, mệnh lệnh của Thẩm phán, góp phần bảo đảm pháp chế của Nhà nước Cách mạng Việt Nam, đặt nền móng cho công tác THADS sau này.
Đến ngày 22/5/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 85/SL quy định Thẩm phán huyện có nhiệm vụ đem chấp hành các án hình về khoản bồi thường hay bồi hoàn và các án hộ, mà chính Toà án huyện hoặc Toà án trên đã tuyên, cho thấy vai trò, vị trí của công tác THADS được nâng cao hơn. Bước sang năm 1960, công tác THADS tiếp tục có thêm bước phát triển mới, đó là tại các Tòa án nhân dân có nhân viên chấp hành án chuyên trách thực hiện nhiệm vụ THADS. Theo đó, tại Điều 24 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 1960 quy định: “Tại các Tòa án nhân dân địa phương có nhân viên chấp hành án làm nhiệm vụ thi hành những bản án và quyết định dân sự, những khoản xử về bồi thường và tài sản trong các bản án, quyết định hình sự”.
Đến năm 1980, Hiến pháp năm 1980 lần đầu tiên ghi nhận: “Các bản án và quyết định của Tòa án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi công dân tôn trọng; những người và đơn vị hữu quan phải nghiêm túc chấp hành” (Điều 137). Đây chính là những cơ sở pháp lý quan trọng giúp cho Hệ thống THADS có những chuyển biến quan trọng trong lịch sử phát triển của mình.
Năm 1981, Quốc hội thông qua Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 1981, đã giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp phối hợp Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quản lý Tòa án nhân dân địa phương về mặt tổ chức. Ngày 18/7/1982, Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao đã ký Thông tư liên ngành số 472/TTLN về công tác quản lý thi hành án, trong đó quy định tại các Tòa án nhân dân cấp tỉnh có Phòng Thi hành án nằm trong cơ cấu bộ máy và biên chế của Tòa án để giúp Chánh án chỉ đạo công tác thi hành án, tại các Tòa án cấp huyện có Chấp hành viên hoặc cán bộ làm công tác thi hành án dưới sự chỉ đạo của Chánh án. Như vậy, đội ngũ cán bộ thi hành án đã được chuyên môn hóa, có chức danh, tiêu chuẩn riêng và chịu trách nhiệm trước Nhà nước về việc thực hiện các phán quyết của Tòa án.
Đến năm 1989, Pháp lệnh THADS - một hình thức văn bản pháp lý có hiệu lực cao nhất, lần đầu tiên được ban hành, đặt cơ sở pháp lý cho việc tăng cường, hoàn thiện tổ chức và hoạt động THADS. Theo quy định của Pháp lệnh và Quy chế Chấp hành viên thì chỉ có Chấp hành viên là người được Nhà nước giao trách nhiệm thi hành các bản án, quyết định của Tòa án (trước đây việc thi hành án ngoài Chấp hành viên còn có thể do cán bộ thi hành án thực hiện). Với việc ban hành Pháp lệnh này, đã tạo ra sự phát triển mới trong công tác THADS, THADS là một giai đoạn độc lập tiếp theo của giai đoạn xét xử.
Trong giai đoạn này, mặc dù cơ chế THADS đã từng bước được hoàn thiện, đội ngũ cán bộ làm công tác này được củng cố, tăng cường một bước, nhưng sự quản lý, chỉ đạo công tác THADS vẫn chưa được thay đổi phù hợp, cơ quan THADS, Chấp hành viên thuộc Tòa án, do Tòa án trực tiếp chỉ đạo về nghiệp vụ và chịu trách nhiệm báo cáo cấp trên về kết quả của hoạt động THADS. Tòa án vừa là cơ quan xét xử, vừa là cơ quan làm nhiệm vụ THADS, nhưng do trọng tâm của Tòa án là xét xử nên trong một thời gian dài tổ chức và hoạt động THADS chưa được quan tâm đầy đủ. Với những khó khăn, bất cập như vậy, công tác THADS đứng trước một nhu cầu tất yếu là phải đổi mới một cách căn bản cả về tổ chức lẫn thể chế để đáp ứng nhiệm vụ đặt ra trong tình hình mới.
     Đến năm 1993, có thể khẳng định công tác THADS đã có một bước ngoặc đi vào lịch sử của Hệ thống THADS là sự chuyển đổi cơ chế quản lý khi Quốc hội khóa IX quyết định chuyển giao công tác THADS từ ngành Tòa án nhân dân các cấp sang các cơ quan của Chính phủ. Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh THADS năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị định số 30/CP quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quản lý công tác THADS và Chấp hành viên. Theo quy định của Nghị định số 30/CP, các cơ quan THADS gồm có Phòng Thi hành án thuộc Sở Tư pháp, Đội Thi hành án thuộc Phòng Tư pháp; các Phòng Thi hành án cấp quân khu và tương đương. Ở Trung ương, Cục Quản lý THADS thuộc Bộ Tư pháp có nhiệm vụ tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tư pháp quản lý tổ chức, chỉ đạo hoạt động THADS trong phạm vi toàn quốc. Những cơ sở pháp lý đó đã chính thức đánh dấu sự ra đời, xuất hiện lần đầu tiên của cơ quan THADS trong hệ thống chính trị, tổ chức bộ máy nhà nước của nước ta, với nhiệm vụ chính là tổ chức thi hành các bản án, quyết định của TAND. Kể từ ngày 01/7/1993, Hệ thống tổ chức THADS được xây dựng theo cơ cấu từ Trung ương đến cấp huyện, do Chính phủ thống nhất quản lý, chỉ đạo và Bộ Tư pháp là cơ quan giúp Chính phủ quản lý Nhà nước về công tác THADS.
Kể từ đó cho đến nay, cùng với quá trình đổi mới, xây dựng đất nước, Hệ thống tổ chức THADS có thêm 02 bước phát triển, sự thay đổi lớn vào năm 2004 và năm 2008, đặc biệt là năm 2008. Ngày 14/01/2004, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội thông qua Pháp lệnh THADS và Chính phủ ban hành Nghị định số 50/2005/NĐ-CP, thời điểm này các cơ quan THADS được thành lập ở địa phương với tên gọi THADS cấp tỉnh và THADS cấp huyện, đã cơ bản tách ra thành cơ quan độc lập không còn trực thuộc Sở Tư pháp và các Phòng Tư pháp như trước đây; năm 2007 thì THADS tỉnh có thêm các Phòng chuyên môn theo Thông tư liên tịch số 01/2007/TTLT-BTP-BNV của Bộ Tư pháp và Bộ Nội vụ. Đến năm 2008, với sự ra đời của Luật THADS, văn bản có giá trị pháp lý cao nhất từ trước tới nay, Chính phủ ban hành Nghị định số 74/2009/NĐ-CP ngày 09/9/2009 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật THADS về cơ quan quản lý THADS, cơ quan THADS và công chức làm công tác THADS. Theo đó, Hệ thống tổ chức THADS được xác định rõ hơn theo nguyên tắc quản lý tập trung, thống nhất theo ngành dọc từ Trung ương đến cấp huyện, với một vị thế mới, tương xứng với nhiệm vụ chính trị được giao và phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp, ở Trung ương, Tổng cục THADS là cơ quan trực thuộc Bộ Tư pháp, có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tư pháp quản lý nhà nước về công tác THADS trong phạm vi cả nước và quản lý chuyên ngành về THADS theo quy định của pháp luật; cấp tỉnh có Cục THADS là cơ quan trực thuộc Tổng cục THADS và cấp huyện có Chi cục THADS là cơ quan trực thuộc Cục THADS. Cũng từ đó, Hệ thống tổ chức THADS không ngừng được củng cố, phát triển, từng bước khẳng định rõ vị trí, vai trò của công tác THADS trong đời sống xã hội.
Nhìn lại lịch sử hình thành và phát triển trong 73 năm qua, có thể thấy Hệ thống tổ chức THADS đã từng bước được xây dựng, củng cố, phát triển không ngừng, những thay đổi về tổ chức, thành tựu đạt được và cả những mặt còn hạn chế đã để lại những bài học quý giá cho hiện tại và tương lai. Mặc dù trải qua nhiều thăng trầm, song các thế hệ cán bộ, công chức, người lao động trong Hệ thống tổ chức THADS rất vinh dự và tự hào về những chặng đường mà mình đã đi qua. Ở bất cứ thời điểm nào, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, cán bộ, công chức, người lao động vẫn đoàn kết, trách nhiệm và tận tụy phục vụ Nhân dân, nỗ lực vượt mọi khó khăn, thách thức để hoàn thành các nhiệm vụ chính trị được giao, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, có những đóng góp thiết thực vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.
Để ghi nhận bề dày truyền thống, sự trưởng thành của Hệ thống tổ chức THADS và những nỗ lực, cố gắng của cán bộ, công chức, người lao động làm công tác THADS trong cả nước, ngày 05 tháng 3 năm 2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 397/QĐ-TTg công nhận ngày 19 tháng 7 hàng năm là Ngày Truyền thống Thi hành án dân sự. Quyết định này của Thủ tướng Chính phủ có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với Hệ thống THADS và mỗi cán bộ, công chức, người lao động trong Hệ thống THADS, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với công tác THADS nói riêng và ngành Tư pháp nói chung, đó chính là nguồn động viên vô giá đối với mỗi cán bộ, công chức, người lao động trong Hệ thống THADS.
Thứ hai, về một số thành tích nổi bật của các cơ quan thi hành án dân sự tỉnh Đồng Tháp trong thời gian qua:
Tại địa phương Đồng Tháp, cách đây 26 năm, năm 1993, Bộ Tư pháp đã quyết định thành lập 12 cơ quan Thi hành án, gồm Phòng Thi hành án thuộc Sở Tư pháp và 11 Đội Thi hành án thuộc Phòng Tư pháp huyện, thị xã. Trên cơ sở đó, Tòa án đã bàn giao công tác thi hành án sang cho cơ quan Tư pháp với số lượng 35 công chức (gồm 01 Chánh án, 02 Phó Chánh án, 01 Thẩm phán, 08 Chấp hành viên và 23 công chức khác). Các công chức này có kinh nghiệm thực tiễn làm công tác thi hành án, nhưng về trình độ pháp lý thì phần lớn chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định, chỉ có 28% Chấp hành viên, công chức có trình độ đại học Luật và tương đương; cơ cấu tổ chức cũng gặp nhiều khó khăn, nhiều đơn vị chỉ có Thủ trưởng hoặc chỉ có người phụ trách, Chấp hành viên rất ít, có 04 đơn vị không có Chấp hành viên. Chính vì vậy, việc củng cố, kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ là cấp bách, rất cần thiết, nên đã tập trung thực hiện nhiều giải pháp hữu hiệu, chú trọng tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và giáo dục tư tưởng, đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ Chấp hành viên, công chức luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.
Được sự quản lý, chỉ đạo toàn diện của Bộ Tư pháp, của Tổng cục THADS, quan tâm lãnh đạo của cấp ủy, UBND hai cấp tỉnh, huyện và sự phối hợp, hỗ trợ của các ngành, các cấp có liên quan, cùng với tinh thần trách nhiệm, quyết tâm vượt khó của các cơ quan THADS tỉnh Đồng Tháp đã đảm bảo cho kết quả công tác THADS đạt yêu cầu và có tính bền vững, hoàn thành tốt chức tránh, nhiệm vụ được giao. Sự phát triển của các cơ quan THADS trong những năm qua được ghi nhận qua những thành tựu nổi bật sau đây:
Về công tác xây dựng ngành, qua 26 năm xây dựng, tổng số công chức các cơ quan THADS trong tỉnh đã tăng gấp đôi so với năm 2004, gấp ba lần so với năm 1993, hiện có đủ 168/168 biên chế công chức (gồm 24 Chấp hành viên trung cấp, 60 Chấp hành viên sơ cấp, 02 Thẩm tra viên chính, 16 Thẩm tra viên, 28 Thư ký, Thư ký trung cấp và 38 chức danh khác), cơ cấu tổ chức của các đơn vị cơ bản kiện toàn, với các chức vụ, chức danh cần thiết của một cơ quan, tổ chức theo quy định, trình độ chuyên môn nghiệp vụ cơ bản đáp ứng yêu cầu, tiêu chuẩn. Nhìn chung, với lực lượng Chấp hành viên, công chức hiện nay, hầu hết đều được rèn luyện, trưởng thành qua thực tiễn, có phẩm chất đạo đức tốt, tinh thần trách nhiệm và có năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Về kết quả tổ chức thi hành các bản án, quyết định:
- Giai đoạn 1993 - 2003: Tổng số phải thi hành 58.545 việc, với tổng số tiền, tài sản phải thu hơn 352 tỷ đồng. Đã giải quyết xong 51.787 việc, với số tiền, tài sản hơn 201 tỷ đồng, trong đó thu cho ngân sách nhà nước hơn 10 tỷ đồng.
- Giai đoạn 2004 - 2008: Tổng số phải thi hành 47.692 việc, với tổng số tiền, tài sản phải thu hơn 621 tỷ đồng. Đã giải quyết xong 41.777 việc, với số tiền, tài sản hơn 454 tỷ đồng, trong đó thu cho ngân sách nhà nước hơn 51,9 tỷ đồng.
- Giai đoạn 2009 - 2013: Tổng số phải thi hành 54.092 việc, với số tiền, tài sản phải thu hơn 1.803 tỷ đồng. Đã giải quyết xong 48.589 việc, với số tiền, tài sản hơn 1.352 tỷ đồng, trong đó thu cho ngân sách nhà nước hơn 50 tỷ đồng.
- Giai đoạn 2014 - 2018: Tổng số phải thi hành 82.650 việc, với tổng số tiền, tài sản phải thu hơn 4.328 tỷ đồng. Đã giải quyết xong 73.840 việc, với số tiền, tài sản hơn 2.310 tỷ đồng, trong đó thu cho ngân sách nhà nước hơn 127 tỷ đồng.
- 9 tháng đầu năm 2019: Tổng số phải thi hành 22.618 việc, với tổng số tiền, tài sản phải thu hơn 2.202 tỷ đồng. Đã giải quyết xong 11.724 việc, với số tiền, tài sản hơn 268 tỷ đồng, trong đó thu cho ngân sách nhà nước hơn 26 tỷ đồng.
Với kết quả đó, các cơ quan THADS đã cơ bản bảo đảm hiệu lực thi hành của các bản án, quyết định; tăng cường và bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ được lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan đến THADS, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương.
Về cơ sở vật chất, nhiều năm qua, Bộ Tư pháp, Tổng cục THADS và cấp ủy, HĐND, UBND 02 cấp tỉnh, huyện rất quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các cơ quan THADS trong tỉnh đảm bảo hoạt động, đã đầu tư xây dựng trụ sở làm việc, cấp kinh phí hoạt động và phương tiện làm việc cho các đơn vị. Trước đây, hầu hết các đơn vị chưa có trụ sở làm việc riêng, chỉ bố trí nơi làm việc tạm, phương tiện làm việc rất ít, hiện nay các cơ quan THADS trong tỉnh đã có trụ sở làm việc riêng (chỉ còn 01 Chi cục sử dụng trụ sở tạm, đang trong quá trình xây dựng trụ sở làm việc mới) và các trang thiết bị, phương tiện làm việc từng bước được quan tâm trang bị cơ bản đáp ứng tốt yêu cầu hoạt động.
Mặc dù còn một số mặt hạn chế, khó khăn, còn nhiều việc phải làm, nhưng với những đóng góp thiết thực của các cơ quan THADS tỉnh Đồng Tháp trong những năm qua, đã có nhiều tập thể, cá nhân được ghi nhận, biểu dương thành tích, trao tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng cao như Huân chương Lao động hạng Ba, Cờ Thi đua ngành Tư pháp, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, của Chủ tịch UBND Tỉnh...
Thứ ba, về mục tiêu và định hướng nhiệm vụ trong thời gian tới[1]:
Về mục tiêu: Tập trung mọi nguồn lực thực hiện, hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị được giao, tạo chuyển biến tích cực, bền vững về mọi mặt trong tổ chức và hoạt động THADS; tổ chức bộ máy cơ quan THADS tinh gọn, kỷ cương, hiệu quả; bảo vệ tốt nhất quyền lợi và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và Nhà nước theo đúng nội dung bản án, quyết định; bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thúc đẩy kinh tế xã hội ngày càng phát triển.
Về phương hướng, nhiệm vụ trong thời gian tới:
Một là, tiếp tục quán triệt, tuyên truyền sâu rộng và tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về công tác THADS, về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.
Hai là, tập trung xây dựng, nâng cao vị thế của cơ quan THADS, của Hệ thống tổ chức THADS trong Hệ thống chính trị. Xây dựng cơ cấu, tổ chức bộ máy cơ quan THADS tinh gọn, hiệu quả, gắn với thực hiện chính sách tinh giản biên chế; đẩy mạnh tự phê bình và phê bình, thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung, dân chủ trong công tác cán bộ; xây dựng đội ngũ Chấp hành viên, công chức đủ phẩm chất, năng lực, có tinh thần cống hiến, phục vụ Nhân dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển ngành trong tình hình mới.
            Ba là, thực hiện đồng bộ các giải pháp, bảo đảm kết quả THADS bền vững, thực chất, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân theo đúng nội dung bản án, quyết định; bảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao mức độ tín nhiệm của nền kinh tế.
            Bốn là, duy trì, tăng cường phối hợp chặt chẽ với các ngành các cấp có liên quan và chủ động làm tốt công tác tham mưu, tranh thủ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Tư pháp, Tổng cục THADS và cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương nhằm tạo điều kiện thuận lợi, bảo đảm cho công tác THADS đạt hiệu quả.
            Năm là, tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật về THADS, góp phần đưa các chủ trương, chính sách, pháp luật đi vào cuộc sống. Đẩy mạnh công tác truyền thông báo chí, thông tin chính xác, đầy đủ những đóng góp của hoạt động THADS vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh, của đất nước.
            Sáu là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc, góp phần nâng cao hiệu quả công tác, tạo sự minh bạch, công khai trong hoạt động THADS và tạo thuận lợi, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, tổ chức đối với hoạt động THADS.
Bảy là, quan tâm đề xuất, đầu tư xây dựng đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện làm việc nhằm đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ của các cơ quan THADS.
Phấn khởi, tự hào về truyền thống Thi hành án dân sự và trên cơ sở nhận thức sâu sắc các yêu cầu nhiệm vụ chính trị được giao trong tình hình mới, toàn thể công chức, người lao động các cơ quan THADS tỉnh Đồng Tháp sẽ thể hiện rõ nét tinh thần trách nhiệm, tinh thần phục vụ Nhân dân, nỗ lực vượt qua khó khăn, thách thức, đoàn kết, quyết tâm thi đua hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ công tác THADS trong thời gian tới, xứng đáng với niềm tin, kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
   
  
Nguồn tài liệu tham khảo:
1. Đề cương tuyên truyền về truyền thống Thi hành án dân sự của Tổng cục Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp.
2. Báo cáo tổng kết 20 năm công tác thi hành án dân sự của Cục Thi hành án dân sự tỉnh Đồng Tháp.
3. Báo cáo tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 của Cục Thi hành án dân sự tỉnh Đồng Tháp.