Một trong những nguyên nhân khiến việc thi hành án bị tồn đọng kéo dài là có nhiều trường hợp cơ quan thi hành án không thể xác định được phần sở hữu của người phải thi hành án trong khối tài sản chung của họ và người khác...

Theo nhiều chấp hành viên, các quy định pháp luật liên quan đang “chỏi” nhau, làm cho họ nhát tay, không dám tự mình yêu cầu tòa phân định tài sản thuộc sở hữu chung.

Luật cho phép, luật chưa dự liệu

Mới đây, TAND một tỉnh xử phúc thẩm đã tuyên buộc mẹ con bà H. phải liên đới trả nợ cho bà N. gần 700 triệu đồng và trả một lần ngay khi bản án có hiệu lực pháp luật. Hết thời hạn không tự nguyện thi hành, bà N. đã làm đơn yêu cầu Chi cục Thi hành án (THA) dân sự huyện kê biên, cưỡng chế bán đấu giá lô đất mà chính quyền địa phương đã cấp cho hộ gia đình bà H. Tuy nhiên, Chi cục THA huyện có thông báo rằng không thể kê biên lô đất vì không thể xác định được phần tài sản của mẹ con bà H. trong khối tài sản chung này...

Với vụ việc trên, nhiều ý kiến cho rằng cơ quan THA hoàn toàn có quyền kê biên bán đấu giá và xác định được phần tài sản của mẹ con bà H. trong khối tài sản chung của hộ gia đình bà. Bởi khoản 1 Điều 74 Luật THA dân sự có quy định về việc cưỡng chế đối với tài sản thuộc sở hữu chung như sau: Chủ sở hữu chung có quyền khởi kiện yêu cầu tòa xác định phần sở hữu của họ đối với tài sản chung. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được thông báo, nếu chủ sở hữu chung không khởi kiện thì người được THA, chấp hành viên có quyền yêu cầu tòa xác định phần sở hữu của người phải THA trong khối tài sản chung để đảm bảo THA.

Đo đạc chuẩn bị cưỡng chế thi hành án một phần căn nhà. Ảnh: HTD

Tuy nhiên, nhiều chấp hành viên lại cho rằng việc cơ quan THA chần chừ, nhát tay cũng có lý do chính đáng. Bởi lẽ theo quy định tại khoản 2 Điều 56 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 thì chấp hành viên không có tư cách nguyên đơn để khởi kiện vụ án dân sự yêu cầu tòa xác định phần sở hữu của người phải THA trong khối tài sản chung. Do vậy, nếu chấp hành viên có khởi kiện thì tòa cũng sẽ trả lại đơn.

Sẽ kiến nghị để có hướng dẫn

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục THA dân sự (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thanh Thủy cho biết đây là một trong những khó khăn lớn của ngành THA nhưng đã có hướng tháo gỡ.

Theo ông Thủy, cần phải hiểu chuyện chấp hành viên yêu cầu tòa xác định phần sở hữu của người phải THA trong khối tài sản chung là yêu cầu một việc chứ không phải khởi kiện vụ án dân sự. Bởi nếu giữa chấp hành viên và người phải THA có phát sinh tranh chấp thì mới khởi kiện vụ án dân sự, ở đây chỉ là yêu cầu tòa xác định phần tài sản để THA. Về nghiệp vụ THA thì đây là việc làm cần thiết bởi tâm lý người phải THA là luôn trốn tránh nghĩa vụ nên họ không tự chủ động hoặc yêu cầu tòa phân chia.

Do vậy, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2011 đã sửa đổi theo hướng tạo cho chấp hành viên có quyền yêu cầu như trên (khoản 7 Điều 26). Tuy nhiên, vì chưa có cơ chế pháp lý đầy đủ nên dẫn đến thực tế hiện nay chưa có vụ nào chấp hành viên tự đứng ra yêu cầu tòa xác định phần sở hữu của người phải THA trong khối tài sản chung cả.

Cũng theo ông Thủy, sắp tới, Tổng cục THA dân sự sẽ chủ động có công văn trao đổi với TAND Tối cao để đưa ra giải pháp gỡ vướng. Theo đó, có thể Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao sẽ ban hành nghị quyết hoặc phối hợp với Bộ Tư pháp để ra thông tư liên ngành hướng dẫn cụ thể vấn đề này nhằm tạo cơ chế đầy đủ, thuận tiện cho chấp hành viên áp dụng.

THANH TÙNG