1. Kết luận số 21-TB/TW ngày 22/3/2017 của Bộ Chính trị về các đề án xây dựng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang)
Ngày 22/3/2017, Bộ Chính trị đã có Kết luận số 21-TB/TW đồng ý cho thành lập ba đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt: Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) trực thuộc cấp tỉnh, nhằm khai thác tốt nhất các tiềm năng khu vực có lợi thế vượt trội, thu hút mạnh nguồn vốn đầu tư, công nghệ cao, phương thức quản lý mới tiên tiến, hình thành khu vực tăng trưởng cao, tạo thêm nguồn lực và động lực, góp phần thúc đẩy nhanh phát triển và tái cơ cấu kinh tế cho tỉnh, vùng và cả nước. Cơ cấu, mô hình tổ chức chính quyền đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt quy định.
Nghị quyết nhận định Đề án xây dựng các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là đề án lớn, có nhiều vấn đề mới và khó, do vậy cần quyết tâm triển khai thực hiện, làm từng bước vững chắc, vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Luật đơn vị đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt cần tính đến các đặc thù của từng đơn vị. Các nội dung, cơ chế, chính sách ưu đãi về kinh tế - xã hội phải được quy định trong Luật và bảo đảm tính vượt trội, đủ sức cạnh tranh với khu vực và quốc tế.
Nghị quyết đồng ý thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về xây dựng các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, giao Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban Chỉ đạo, thành viên là đại diện các bộ, ngành, các địa phương có đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt và các chuyên gia tham gia.
Đặc biệt, Nghị quyết giao các tỉnh Quảng Ninh, Khánh Hòa và Kiên Giang trong thời gian chuẩn bị xây dựng Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trình Quốc hội, với chủ trương đã có, các tỉnh chủ động xây dựng quy hoạch, đề án, định hướng phát triển, định hướng đầu tư, tập trung phát triển những ngành, nghề, lĩnh vực chủ đạo phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới, tiềm năng, lợi thế so sánh và điều kiện thực tế của từng địa phương, chuẩn bị tốt công tác cán bộ để khi Luật ban hành là triển khai thực hiện được ngay.
2. Định hướng ngành, nghề ngành, nghề ưu tiên phát triển tại ba đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Phú Quốc
Theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013, Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt hướng tới xây dựng một mô hình phát triển mới với cơ chế, chính sách có tính đột phá để đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế thông qua việc thiết kế môi trường đầu tư, kinh doanh đặc biệt thuận lợi cho hoạt động đầu tư, lưu thông, giao dịch, sản xuất, kinh doanh hàng hóa và dịch vụ trong nước và quốc tế. Đồng thời, tạo bước đột phá về thể chế hành chính - kinh tế ở những khu vực có vị trí, tiềm năng đặc biệt thuận lợi nhằm góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh thu hút đầu tư của Việt Nam so với các nước trong khu vực và trên thế giới, trên cơ sở đó, có thể nhân rộng trong cả nước những cơ chế, chính sách và mô hình quản lý phù hợp, hiệu quả và tạo hiệu ứng lan tỏa, tạo động lực cho nền kinh tế trong nước.
Như vậy, điểm đột phá thứ nhất của đơn vị hành chính - kinh tế sự nghiệp là có chính sách về kinh tế - xã hội ưu đãi cao hơn các luật hiện hành và cạnh tranh quốc tế. Mục tiêu là các chính sách này được quy định với mức ưu đãi cao hơn và thuận lợi hơn so với quy định của các luật hiện hành và các dự kiến cam kết quốc tế sắp tới của Việt Nam, đảm bảo vượt trội và cạnh tranh quốc tế. Nội dung của chính sách này bao gồm (1) Nhóm chính sách ưu đãi thuế (miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; thuế giá trị gia tăng thuế tiêu thụ đặc biệt; miễn và giảm thuế thu nhập cá nhân...), (2) Nhóm chính sách về tài chính, ngân sách (Cho phép để lại toàn bộ số thu của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, ngân sách trung ương hỗ trợ có mục tiêu cho đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, điều chỉnh tỷ lệ điều tiết ngân sách địa phương về trung ương…), (3) Cho phép áp dụng chính sách thiết lập thể chế tiền tệ, ngân hàng riêng, đa dạng hóa các loại hình giao dịch phù hợp với thông lệ quốc tế; tự do hóa luồng vốn…, (4) Về đất đai, áp dụng thời hạn cho thuê đất nhưng tối đa không quá 99 năm; thời gian miễn, giảm tiền thuê và áp dụng mức giá thuê đất và mặt nước ưu đãi hơn, (5) Được cấp thẻ tạm trú và thẻ công dân Việt Nam đối với cá nhân nhà đầu tư nước ngoài, (6) Cho phép thành lập quỹ nghiên cứu phát triển, quỹ phát triển đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, sở giao dịch chứng khoán, công ty tài chính; hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; thực hiện chính sách tiền lương linh hoạt và tự chủ, ký hợp đồng làm việc với công chức, thuê chuyên gia nước ngoài; hỗ trợ xây dựng nhà ở cho công nhân; được phép chỉ định thầu các công trình kết cấu hạ tầng, (7) Miễn thị miễn thị thực với thời gian tạm trú không quá 30 ngày, (8) Được phép kinh doanh casino theo quy định, (9) Cho phép thuê tư vấn quốc tế xây dựng thể chế và lập quy hoạch tổng thể để tìm kiếm, đàm phán và lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, nhất là nhà đầu tư nước ngoài có năng lực, uy tín, kinh nghiệm đầu tư, quản lý, khai thác và vận hành đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
2.1. Theo Dự thảo Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, đơn vị hành chính - kinh tế Vân Đồn sẽ ưu tiên phát triển theo các danh mục ngành, nghề ưu tiên phát triển sau:
- Công nghệ cao:
+ Các dự án đầu tư đáp ứng tiêu chí, điều kiện dự án ứng dụng công nghệ cao, doanh nghiệp công nghệ cao, cơ sở ươm tạo công nghệ cao theo quy định của pháp luật về công nghệ cao trong lĩnh vực sau: (i) Ứng dụng công nghệ cao thuộc Danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ; (ii) Sản xuất sản phẩm thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích phát triển theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ; (iii) Ươm tạo công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao; đầu tư mạo hiểm cho phát triển công nghệ cao; ứng dụng, nghiên cứu và phát triển công nghệ cao theo quy định của pháp luật về công nghệ cao.
+ Sản xuất sản phẩm công nghệ sinh học; chế biến dược phẩm, chế phẩm sinh học.
+ Sản xuất năng lượng tái tạo, năng lượng sạch.
+ Sản xuất vật liệu composit, các loại vật liệu xây dựng nhẹ, vật liệu quý hiếm.
Các dự án quy định tại điểm thứ tự 2, 3, 4 nêu trên có vốn đầu tư tối thiểu 110 tỷ đồng. 
- Công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao
Sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao theo quy định của Luật công nghệ cao có vốn đầu tư tối thiểu 110 tỷ đồng.
- Du lịch và văn hóa
+  Khách sạn, khu du lịch sinh thái, khu nghỉ dưỡng cao cấp từ 4 sao trở lên; du lịch văn hóa có vốn đầu tư tối thiểu 110 tỷ đồng.
+ Dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí tổng hợp có casino có vốn đầu tư tối thiểu là 44.000 tỷ đồng.
+ Công nghiệp văn hóa có vốn đầu tư tối thiểu 110 tỷ đồng.
+ Trung tâm giải trí có thưởng quốc tế quy mô tối thiểu 1.000 tỷ đồng.
- Dịch vụ
+ Kinh doanh cảng hàng không, sân bay với quy mô vốn tối thiểu 5.000 tỷ đồng; kinh doanh dịch vụ hàng không tại cảng hàng không, sân bay; kinh doanh vận tải hàng không; dịch vụ hậu cần hàng không với quy mô vốn tối thiểu 110 tỷ đồng.
+ Dịch vụ thương mại và mua sắm quốc tế với quy mô vốn đầu tư tối thiểu 1.000 tỷ đồng.
+ Đầu tư phát triển cảng biển hàng hoá và hành khách quốc tế có vốn đầu tư tối thiểu 3.000 tỷ đồng.
2.2. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Bắc Vân Phong sẽ ưu tiên phát triển theo các danh mục ngành, nghề ưu tiên phát triển sau:
- Công nghệ thông tin, điện tử, cơ khí chính xác
+ Sản xuất sản phẩm phần mềm, sản phẩm nội dung thông tin số, sản phẩm công nghệ thông tin trọng điểm, dịch vụ phần mềm, dịch vụ khắc phục sự cố an toàn thông tin, bảo vệ an toàn thông tin theo quy định của pháp luật về công nghệ thông tin với vốn đầu tư tối thiểu 110 tỷ đồng.
+ Sản xuất sản phẩm thuộc Danh mục sản phẩm cơ khí trọng điểm theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.
+ Sản xuất sản phẩm tiết kiệm năng lượng.
+ Sản xuất ô tô, phụ tùng ô tô, đóng tàu.
+ Sản xuất phụ kiện, linh kiện điện tử, cụm chi tiết điện tử.
Các dự án quy định tại thứ tự 2, 3, 4, và 5 nêu trên có vốn đầu tư tối thiểu 500 tỷ đồng.
- Dịch vụ cảng biển
+ Đầu tư phát triển cảng biển hàng hoá và hành khách quốc tế có vốn đầu tư tối thiểu 3.000 tỷ đồng.
+ Dịch vụ hậu cần cảng biển có vốn đầu tư tối thiểu 110 tỷ đồng.
- Du lịch
+ Dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí tổng hợp có casino có vốn đầu tư tối thiểu 44.000 tỷ đồng.
+ Dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí tổng hợp có vốn đầu tư 6.000 tỷ đồng.
+ Khách sạn, khu nghỉ dưỡng cao cấp từ 4 sao trở lên.
- Thương mại tài chính
Trung tâm thương mại - tài chính gắn với cảng biển có vốn đầu tư tối thiểu 3.000 tỷ đồng.
2.3. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Phú Quốc sẽ ưu tiên phát triển theo các danh mục ngành, nghề ưu tiên phát triển sau:
- Du lịch
+ Dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí tổng hợp có casino có vốn đầu tư tối thiểu 44.000 tỷ đồng.
+ Dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí tổng hợp có vốn đầu tư 6.000 tỷ đồng.
+ Khách sạn, khu du lịch sinh thái, khu nghỉ dưỡng cao cấp từ 4 sao trở lên.
- Dịch vụ
+ Trung tâm hội nghị, triển lãm quốc tế có vốn đầu tư tối thiểu 1.000 tỷ đồng.
+ Dịch vụ thương mại và mua sắm quốc tế có vốn đầu tư tối thiểu 1.000 tỷ đồng.
+ Dịch vụ quản lý tài sản không phân biệt quy mô vốn đầu tư.
- Y tế, giáo dục, nghiên cứu và phát triển sản phẩm công nghệ sinh học
+ Đầu tư xây dựng bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh có vốn đầu tư tối thiểu 3.000 tỷ đồng.
+ Dịch vụ y tế có vốn đầu tư tối thiểu 110 tỷ đồng.
+ Đầu tư kinh doanh cơ sở hạ tầng và đầu tư phát triển các cơ sở giáo dục - đào tạo có quy mô vốn đầu tư tối thiểu 500 tỷ đồng.
+ Nghiên cứu và phát triển, sản xuất sản phẩm công nghệ sinh học; chế biến dược phẩm, chế phẩm sinh học không phân biệt quy mô vốn đầu tư.
3. Mô hình tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương và cơ quan thi hành án dân sự tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
Điểm đột phá thứ hai của đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt là việc xây dựng mô hình tổ chức và quản lý tinh gọn, đủ thẩm quyền, hiệu lực, hiệu quả. Mục tiêu là xây dựng chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt với bộ máy quản lý hành chính tinh gọn; có thẩm quyền phù hợp, hiệu lực, hiệu quả; được áp dụng thủ tục hành chính thuận lợi, đáp ứng được yêu cầu của nhà đầu tư, tổ chức và cá nhân theo chuẩn mực quốc tế.
Hiện Dự thảo Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt có hai phương án tổ chức chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Phương án 1 là chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là thiết chế Trưởng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, các cơ quan chuyên môn trực thuộc và Trưởng khu hành chính. Trong phương án 2 là tổ chức một cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Phương án 2 là tổ chức một cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tại đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt.
Dự thảo Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt xác định các cơ quan trung ương được tổ chức theo ngành dọc như: các cơ quan quốc phòng, an ninh, tòa án, viện kiểm sát, thuế, hải quan, ngân hàng đóng trên địa bàn đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được tổ chức phù hợp theo hướng tinh gọn, có đủ thẩm quyền liên quan để giải quyết nhanh các yêu cầu của người dân và doanh nghiệp. Các chính sách về quốc phòng, an ninh và tư pháp có quy định riêng phù hợp với yêu cầu xây dựng và phát triển đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Theo quy định của dự thảo Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, Bộ Tư pháp có nhiệm vụ chủ trì hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Tại cả 02 phương án, chức năng, nhiệm vụ và phạm vi thẩm quyền của cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là tương đương với Cục Thi hành án dân sự và cơ bản là giống nhau. Cụ thể, tại phương án 1 (Điều 73 Dự thảo Luật đơn vị hành chính - kinh tế), Tổ chức, hoạt động, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được quy định như sau:
1. Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định thành lập, giải thể Chi cục thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt theo đề nghị của Tổng cục trưởng Tổng cục thi hành án dân sự.
Tổ chức bộ máy của Cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định.
2. Cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt có thẩm quyền thi hành bản án, quyết định sau:
a) Bản án, quyết định sơ thẩm của Toà án nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở;
b) Bản án, quyết định phúc thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh đối với bản án, quyết định sơ thẩm của Toà án nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở;
c) Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Tòa án nhân dân cấp cao đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở;
d) Bản án, quyết định do cơ quan thi hành án dân sự cấp huyện nơi khác, cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh hoặc cơ quan thi hành án cấp quân khu ủy thác.
e) Quyết định của Tòa án nhân dân tối cao chuyển giao cho cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt;
g) Bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam;
h) Phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại;
i) Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh.
Tại phương án 2 (Điều 60 Dự thảo Luật đơn vị hành chính - kinh tế), Tổ chức, hoạt động, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được quy định như sau:
1. Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định thành lập, giải thể Chi cục thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt theo đề nghị của Tổng cục trưởng Tổng cục thi hành án dân sự.
Tổ chức bộ máy của Cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định.
2. Cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt có thẩm quyền thi hành bản án, quyết định sau:
a) Bản án, quyết định sơ thẩm của Toà án nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở;
b) Bản án, quyết định phúc thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh đối với bản án, quyết định sơ thẩm của Toà án nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở;
c) Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Tòa án nhân dân cấp cao đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở;
d) Bản án, quyết định do cơ quan thi hành án dân sự cấp huyện nơi khác, cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh hoặc cơ quan thi hành án cấp quân khu ủy thác;
e) Quyết định của Tòa án nhân dân tối cao chuyển giao cho cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt;
g) Bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam;
h) Phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại;
i) Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh.
Trong thời gian tới, để chủ động triển khai các quy định của Bộ Chính trị về thành lập ba đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt: Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) trực thuộc cấp tỉnh, trên cơ sở dự thảo cơ cấu, mô hình tổ chức chính quyền đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đã được Chính phủ trình Quốc hội, Bộ Tư pháp, Tổng cục Thi hành án dân sự cần tổ chức nghiên cứu một cách nghiêm túc, bài bản, khoa học và tổng thể mô hình tổ chức bộ máy, phân công lao động và cơ chế vận hành tinh gọn hiệu quả đối với các cơ quan thi hành án dân sự đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, trong đó đặc biệt chú ý một số yêu cầu ban đầu như sau:
Một là, tổng kết, nghiên cứu và đề xuất mô hình tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả, có đủ thẩm quyền liên quan để giải quyết nhanh các yêu cầu của người dân và doanh nghiệp theo đúng tinh thần của Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Hai là, nguồn nhân lực phục vụ cho từng địa bàn đơn vị kinh tế - xã hội đặc biệt phải có sự lựa chọn kỹ càng, đặc biệt ưu tiên những công chức có tinh thần trách nhiệm trình độ và hiểu biết, kinh nghiệm thực tiễn phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xã hội đặc thù của từng đơn vị như pháp luật quốc tế, cảng biển, công nghiệp công nghệ sinh học, công nghiệp văn hóa, sở hữu trí tuệ, kinh doanh casino… Bên cạnh đó, cần có phương thức quản lý mới tiên tiến, phương án phân công lao động chặt chẽ, cụ thể, hiệu quả trong tổ chức bộ máy.
Ba là, Bộ Tư pháp, Tổng cục Thi hành án dân sự cũng cần khẩn trương rà soát, ban hành thể chế, chế độ đặc thù cho các cơ quan thi hành án dân sự đơn vị kinh tế - xã hội, như phải ưu tiên, rút ngắn thời gian hướng dẫn nghiệp vụ, ưu tiên cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc, ưu tiên công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực…đối với các đơn vị này.
Thế Minh