Bảo hiểm xã hội (BHXH) từ lâu đã khẳng định vai trò là một trong những chính sách trụ cột của hệ thống an sinh xã hội, bảo đảm quyền lợi cho người lao động và người dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, cải cách hành chính công và yêu cầu đồng bộ dữ liệu ngày càng cao, việc sử dụng mã số BHXH riêng biệt dần bộc lộ những hạn chế. Người dân phải ghi nhớ nhiều mã số khác nhau, gây khó khăn trong việc thực hiện thủ tục; cơ quan quản lý dễ gặp vướng mắc về trùng lặp hoặc sai lệch dữ liệu. Để khắc phục tình trạng này, từ ngày 01/8/2025, BHXH Việt Nam chính thức áp dụng việc thay thế mã số BHXH bằng số Căn cước công dân (CCCD) hoặc số định danh cá nhân (ĐDCN). Chính sách mới này đánh dấu bước ngoặt quan trọng, tác động mạnh mẽ đến cả công tác quản lý và quyền lợi của người tham gia. Sau hơn 01 tháng đi vào thực tiễn, việc thay thế này đem lại những lợi ích không thể phủ nhận cũng như đặt ra một số thách thức, cụ thể:
1. Tính tất yếu của việc thay thế
Việc thay thế mã số BHXH bằng số CCCD/ĐDCN là một chủ trương mang tính tất yếu, phù hợp với xu thế quản lý hiện đại. Trước hết, đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Chính phủ số, xã hội số và công dân số mà Đảng và Nhà nước đã đề ra. Thứ hai, mã số BHXH trước đây hoạt động như một hệ thống độc lập, chưa được liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia, dẫn đến những hạn chế nhất định trong quản lý. Thứ ba, việc sử dụng CCCD/ĐDCN làm định danh duy nhất cho mỗi công dân sẽ góp phần tạo sự thống nhất, minh bạch, đồng thời nâng cao niềm tin của người dân đối với hệ thống an sinh xã hội.
2. Lợi ích quản lý và quyền lợi của người tham gia
2.1. Đối với cơ quan BHXH
Khi đồng bộ dữ liệu theo số CCCD, hệ thống quản lý của BHXH sẽ khắc phục được tình trạng trùng lặp, sai sót thông tin cá nhân, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý. Sự kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư giúp cơ quan BHXH dễ dàng xác thực, đối chiếu thông tin, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm áp lực cho cán bộ.
2.2. Đối với người tham gia
Người dân chỉ cần ghi nhớ số CCCD, không còn lo lắng việc quên hoặc nhầm mã số BHXH như trước đây. Khi đi khám chữa bệnh, làm thủ tục hưởng chế độ hoặc tra cứu quá trình tham gia, chỉ cần xuất trình CCCD hoặc ứng dụng định danh điện tử. Điều này không chỉ đơn giản hóa thủ tục mà còn bảo đảm quyền lợi được giải quyết nhanh chóng, chính xác và minh bạch hơn.
2.3. Đối với đơn vị sử dụng lao động
Các cơ quan, doanh nghiệp sẽ thuận tiện hơn trong công tác quản lý nhân sự, kê khai và nộp BHXH cho người lao động. Việc sử dụng số CCCD giúp đồng nhất thông tin, giảm thiểu sai sót, từ đó tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.
2.4. Đối với xã hội
Xã hội được hưởng lợi từ một hệ thống quản lý hiện đại, đồng bộ và minh bạch. Việc thống nhất sử dụng CCCD/ĐDCN góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia, tăng hiệu quả quản trị xã hội, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống an sinh xã hội.
3. Những thách thức đặt ra
Bên cạnh những lợi ích to lớn, việc thay thế mã số BHXH bằng số CCCD cũng đặt ra một số thách thức. Thứ nhất, khối lượng dữ liệu khổng lồ cần được đồng bộ trong thời gian ngắn, nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, có thể dẫn đến sai sót. Thứ hai, vấn đề bảo mật thông tin cá nhân trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, khi CCCD là định danh duy nhất của công dân. Nếu không có cơ chế bảo vệ an toàn, nguy cơ lộ lọt dữ liệu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và sự an toàn của người tham gia. Thứ ba, sự chênh lệch về nhận thức và khả năng tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư cũng là thách thức không nhỏ. Nhiều người cao tuổi hoặc lao động phi chính thức có thể gặp khó khăn khi thực hiện các thủ tục mới. Cuối cùng, việc triển khai đồng bộ trên toàn quốc đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa BHXH, Bộ Công an, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế cùng các địa phương.
4. Giải pháp triển khai hiệu quả
Để bảo đảm quá trình thay thế mã số BHXH bằng số CCCD đạt hiệu quả, cần chú trọng một số giải pháp cơ bản. Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, tăng cường chế tài xử lý vi phạm trong lĩnh vực an sinh xã hội. Tiếp đó, phải đẩy mạnh truyền thông, hướng dẫn để người dân hiểu rõ lợi ích và nắm bắt quy trình chuyển đổi. Cùng với đó, việc đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, đủ khả năng xử lý khối lượng dữ liệu lớn và đảm bảo an ninh mạng là yêu cầu cấp thiết. Ngoài ra, cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ về kỹ năng số, sẵn sàng hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện thủ tục. Cuối cùng, sự phối hợp liên ngành giữa các bộ, ngành, địa phương có vai trò quyết định để bảo đảm triển khai đồng bộ, thống nhất.
Tóm lại, việc thay thế mã số BHXH bằng số CCCD/ĐDCN từ tháng 8/2025 là một bước đi tất yếu trong tiến trình cải cách hành chính và chuyển đổi số quốc gia. Chính sách này mang lại lợi ích to lớn về quản lý, bảo đảm quyền lợi người tham gia, đồng thời góp phần xây dựng hệ thống BHXH hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả như mong muốn, cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng, đồng bộ cả về pháp lý, công nghệ, nhân lực và truyền thông. Khi những điều kiện này được đáp ứng, việc thay thế mã số BHXH bằng số CCCD chắc chắn sẽ trở thành dấu mốc quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng hệ thống an sinh xã hội Việt Nam trong giai đoạn mới.