Thời gian qua, theo dõi, tổng hợp đơn thư khiếu nại, tố cáo về thi hành án dân sự cho thấy có nhiều vụ việc đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong một thời gian dài liên tục có nhiều đơn khiếu nại đối với quyết định, hành vi của Thủ trưởng cơ quan Thi hành án dân sự, chấp hành viên cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình; có trường hợp công dân trong thời một gian dài liên tục có nhiều đơn tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về hành vi vi phạm pháp luật của Thủ trưởng cơ quan Thi hành án dân sự, chấp hành viên và công chức khác làm công tác thi hành án dân sự gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức. Có các nhóm loại vụ việc khiếu nại, tố cáo như sau:

- Vụ việc khiếu nại, tố cáo đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, giải quyết, đúng quy định thấu tình đạt lý nhưng đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan liên tục có đơn khiếu nại, công dân có đơn tố cáo;

- Vụ việc khiếu nại, tố cáo đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, giải quyết đúng quy định thấu tình đạt lý, lãnh đạo cơ quan có thẩm quyền cấp trên đã chỉ đạo thực hiện đúng quy định pháp luật nhưng chưa được các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện, hoặc thực hiện chưa đúng, chưa đầy đủ hoặc có khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, ... dẫn đến tình trạng khiếu nại, tố cáo bức xúc, tồn đọng, kéo dài;

- Vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, kéo dài do trước đây giải quyết chưa đúng với quy định của pháp luật;

- Vụ việc đương sự gửi nhiều đơn khiếu nại, tố cáo nhưng không được giải quyết mặc dù đã hết thời hiệu theo quy định của pháp luật.

Nguyên nhân dẫn đến vụ việc khiếu nại, tố cáo về thi hành án dân sự bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài chủ yếu là do bản án, quyết định của Tòa án tuyên khó thi hành, vụ việc phức tạp, không được sự đồng tình ủng hộ của người dân và chính quyền địa phương; người phải thi hành án không có điều kiện thi hành, chấp hành viên có sai sót trong việc thực hiện các trình tự thủ tục về thi hành án. Có những trường hợp người phải thi hành án lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo của công dân để cố tình dây dưa không thực hiện nghĩa vụ thi hành án, làm kéo dài việc thi hành án, gây bức xúc cho người được thi hành án nên họ có nhiều đơn khiếu nại.

Thực trạng công tác quản lý giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng và Kế hoạch 319/KH-TTCP ngày 20/2/2009 của Thanh tra Chính phủ, đồng thời để có biện pháp chỉ đạo giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài về thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp đã có Công văn số 1726/BTP-TTR ngày 01/6/2009 về việc tăng cường công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và thống kê, báo cáo các vụ việc khiếu nại, tố cáo về thi hành án tồn đọng, kéo dài (kèm theo Đề cương báo cáo định kỳ hàng quý về các vụ việc khiếu nại, tố cáo về thi hành án dân sự tồn đọng, kéo dài). Theo đó, từ quý III năm 2009, việc theo dõi, quản lý, chỉ đạo giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài về thi hành án dân sự bắt đầu được thực hiện do Thanh tra Bộ chủ trì phối hợp với Tổng cục Thi hành án dân sự định kỳ hàng quý báo cáo Lãnh đạo Bộ Tư pháp, Thanh tra Chính phủ.  

Theo yêu cầu của Lãnh đạo Bộ Tư pháp, để thực hiện nhiệm vụ quản lý việc giải quyết khiếu nại, tố cáo thống nhất trong toàn ngành thi hành án dân sự từ ngày 01/01/2011 Thanh tra Bộ đã bàn giao nhiệm vụ này cho Tổng cục Thi hành án dân sự.

Để thực hiện công tác quản lý, trên cơ sở kế thừa Công văn số 1726/ BTP-TTR ngày 01/6/2009 của Bộ Tư pháp nêu trên, Tổng cục Thi hành án dân sự đã ban hành nhiều văn bản tiếp theo để chỉ đạo, hướng dẫn địa phương trong đó Công văn số 1151/TCTHADS-GQKNTC ngày 25/6/2012 của Tổng cục Thi hành án dân sự hướng dẫn chi tiết các nội dung báo cáo về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Qua theo dõi, thống kê báo cáo của các Cục Thi hành án dân sự, tình hình rà soát và giải quyết khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài bước đầu có hiệu quả, số vụ việc khiếu nại, tồn đọng, kéo dài giảm dần qua các kỳ báo cáo, cụ thể: Tổng hợp lần đầu tiên tháng 9/2009 toàn ngành có 155 vụ việc (trong đó, có 40 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp tỉnh, 115 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp huyện), năm 2010 toàn ngành còn 87 vụ việc (trong đó, có 30 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp tỉnh, 57 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp huyện), năm 2011 toàn ngành còn 57 vụ việc (trong đó, có 19 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp tỉnh, 38 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp huyện), năm 2012 toàn ngành còn 36 vụ việc (trong đó, có 10 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp tỉnh, 26 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp huyện) và năm 2013 toàn ngành giảm còn 26 vụ việc (trong đó, có 12 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp tỉnh, 14 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp huyện), giảm 129 vụ việc so với tháng 9/2009.

Đạt được kết quả nêu trên là do Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã quan tâm, chỉ đạo Tổng cục Thi hành án dân sự và tổ chức việc tổng rà soát lại các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, tập trung chỉ đạo giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, kéo dài trong năm 2012. Thực hiện chỉ đạo của Bộ trưởng, Tổng Cục trưởng Tổng cục Thi hành án dân sự đã ban hành Quyết định số 541/QĐ-TCTHADS ngày 27/7/2012 phê duyệt Kế hoạch chỉ đạo giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài về thi hành án dân sự; đã triển khai thực hiện Kế hoạch, cụ thể:

 Tổng cục Thi hành án dân sự đã có Công văn số 1729/TCTHADS-GQKNTC ngày 21/8/2012 chỉ đạo các cơ quan thi hành án dân sự địa phương rà soát và giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài về thi hành án dân sự; tổ chức thành công Tọa đàm tại miền Nam vào ngày 03/11/2012 tại Hậu Giang, miền Trung vào ngày 07/11/2012 tại Đắk Lắk, miền  Bắc vào ngày 21/11/2012 tại Thái Nguyên; tiến hành kiểm tra tại 15 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương: Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Thái Bình, Bắc Ninh, Tây Ninh, Đà Nẵng, Hà Nam, Hải Phòng, Bình Thuận, Khánh Hòa, Phú Yên, thành phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Hà Nội.

Thực hiện Kế hoạch trên Tổng cục Thi hành án dân sự đã giúp các cơ quan Thi hành án dân sự địa phương tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc về giải quyết khiếu nại, tố cáo, về việc tổ chức thi hành án. Qua đó, góp phần giảm đáng kể các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài. Kết quả tổng hợp báo cáo của 63 Cục Thi hành án dân sự quý IV/2012 toàn quốc có 16/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có các vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, kéo dài với tổng số là 36 vụ việc. Trong đó, 10 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp Cục và 26 vụ việc thuộc thẩm quyền của cấp Chi cục Thi hành án dân sự.

Để tiếp tục chỉ đạo các cơ quan Thi hành án dân sự tập trung giải quyết các vụ việc có khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài Tổng Cục trưởng Tổng cục Thi hành án dân sự đã ban hành Quyết định số 640/QĐ-TCTHADS ngày 27/3/2013 của Tổng Cục trưởng Tổng cục Thi hành án dân sự phê duyệt Kế hoạch Kiểm tra, rà soát, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài về thi hành án dân sự năm 2013 (gọi tắt là Kế hoạch năm 2013). Theo Kế hoạch này, Tổng cục Thi hành án dân sự đang xây dựng Quy định tiêu chí xác định vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài về thi hành án dân sự; xây dựng mẫu biểu báo cáo khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng kéo dài về thi hành án dân sự; xây dựng quy trình chấm dứt việc xem xét giải quyết vụ việc khiếu nại, tố cáo cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng kéo dài; rà soát lại và lập danh sách các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài và kiểm tra tại các cơ quan Thi hành án dân sự địa phương có vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài nhưng chưa kiểm tra năm 2012; kiểm tra các địa phương có phát sinh vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài năm 2013; kiểm tra việc thực hiện các Kết luận kiểm tra liên quan đến các vụ việc đã có kiểm tra, chỉ đạo.

Kết quả tổng hợp báo cáo của 63 Cục Thi hành án dân sự đến Quý IV năm 2013 số vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, kéo dài tiếp tục giảm, toàn quốc có 12/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có các vụ việc với tổng số là 26 vụ việc. Trong đó, 12 vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp Cục và 14 vụ việc thuộc thẩm quyền của cấp Chi cục Thi hành án dân sự.

Như vậy, công tác quản lý giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài đã dần đi vào nề nếp, số vụ việc khiếu nại, tồn đọng, kéo dài giảm dần. Các cơ quan Thi hành án dân sự địa phương thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo, thường xuyên rà soát các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, tồn đọng, kéo dài và các văn bản chỉ đạo của cấp trên. Tuy nhiên, nhiều địa phương còn lúng túng trong việc xác định các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài để đưa vào báo cáo, còn vướng mắc trong việc xác định các khái niệm bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài.

Như vậy, có thể nói Tổng cục Thi hành án dân sự triển khai công tác kiểm tra, chỉ đạo xem xét, giải quyết và xử lý kịp thời, hiệu quả khiếu nại, tố cáo của công dân làm giảm số lượng các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài trong các năm qua, từ con số lần đầu tiên tổng hợp, theo dõi tháng 9/2009 toàn ngành có 155 vụ việc, từ năm 2009 đến tháng 12/2013 phát sinh thêm 151 vụ việc, đã giải quyết xong 280/306 vụ việc, đến quý IV/2013 giảm còn 26 vụ việc. Thành công này góp phần đáng kể vào việc xây dựng ổn định chính trị, xã hội của địa phương và thành tựu phát triển kinh tế-xã hội chung của đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, ở từng thời điểm, từng nơi, tình hình khiếu nại, tố cáo vẫn diễn biến hết sức phức tạp; nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo còn tồn đọng, kéo dài như Tổng cục Thi hành án dân sự đã tổng hợp báo cáo trong thời gian từ năm 2009 – 2013 bên cạnh việc xử lý dứt điểm 280 vụ việc tồn đọng, bức xúc, kéo dài trong tổng số 306 vụ việc (đạt 91,5%) vẫn còn lại 26 vụ việc chưa được giải quyết dứt điểm, vẫn đang trong quá trình xem xét, giải quyết.

Mới đây, thực hiện Kế hoạch số 2100/KH-TTCP ngày 19/9/2013 của Thanh tra Chính phủ về tiếp tục kiểm tra, rà soát, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, phức tạp, kéo dài, Lãnh đạo Bộ đã chỉ đạo Thanh tra Bộ phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ xây dựng Kế hoạch giải quyết các vụ việc thuộc lĩnh vực do Bộ quản lý. Tổng cục Thi hành án dân sự đã góp ý vào dự thảo Kế hoạch do Thanh tra Bộ xây dựng. Đồng thời, để chỉ đạo giải quyết dứt điểm 26 vụ việc khiếu nại, tố cáo còn tồn đọng từ năm 2013 chuyển sang nêu trên, hạn chế, ngăn ngừa phát sinh các vụ việc mới, ngày 18/3/2014 Tổng Cục trưởng Tổng cục Thi hành án dân sự đã ban hành Quyết định số 182/QĐ-TCTHADS phê duyệt Kế hoạch tiếp tục kiểm tra, rà soát, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo bức xúc, phức tạp, tồn đọng, kéo dài về thi hành án dân sự năm 2014 và đã triển khai thực hiện Kế hoạch trong toàn ngành.

Nguyễn Thị Thu Hằng

Vụ Giải quyết khiếu nại, tố cáo