Một số kinh nghiệm trong áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án
* Đối với biện pháp phong toả tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ
Đối tượng bị áp dụng biện pháp phong toả tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ là người phải thi hành án phải thi hành nghĩa vụ trả tiền. Người thực hiện việc phong tỏa tài khoản là các tổ chức tín dụng nơi người phải thi hành án mở tài khoản. Việc thu thập thông tin về tài khoản của người phải thi hành án tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc nhà nướccần phải tiến hành đúng trình tự thủ tục, thông tin phải chính xác, đầy đủ để làm căn cứ ra quyết định phong toả tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ.
Trên cơ sở các thông tin thu thập được, khi ra quyết định phong tỏa Chấp hành viên cần thể hiện đầy đủ các thông tin liên quan đến chủ tài khoản, tài sản, số tài khoản, số dư trên tài khoản và số tiền, tài sản cần phong tỏa, cơ quan thực hiện việc phong tỏa. Để quyết định phong toả tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ bảo đảm phát huy hiệu lực ngay, Chấp hành viên cần tống đạt trực tiếp cho người có thẩm quyền tại các tổ chức tín dụng. Việc tống đạt phải được lập thành biên bản và ghi rõ ngày giờ, đồng thời yêu cầu cơ quan đang quản lý tài khoản phải thực hiện ngay việc phong toả tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ.Việc thực hiện quyết định là trách nhiệm của cá nhân, cơ quan đang quản lý tài khoản, tài sản của người phải thi hành án.
* Đối với biện pháp tạm giữ tài sản, giấy tờ của đương sự
Đối tượng bị áp dụng biện pháp tạm giữ tài sản, giấy tờ không chỉ là người phải thi hành án mà cả người được thi hành án hoặc tổ chức, cá nhân khác nếu họ đang quản lý, sử dụng tài sản, giấy tờ liên quan đến việc thi hành án. Khoản 1 Điều 68 Luật THADS quy định thẩm quyền của Chấp hành viên đang thực hiện nhiệm vụ thi hành án có quyền tạm giữ tài sản, giấy tờ liên quan đến việc thi hành án mà đương sự, tổ chức, cá nhân khác đang quản lý, sử dụng.Cơ quan, tổ chức cá nhân hữu quan có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ, thực hiện yêu cầu của Chấp hành viên trong việc tạm giữ tài sản, giấy tờ. Như vậy, việc phối hợp của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan là trách nhiệm chứ không phải chỉ là việc tham gia hỗ trợ Chấp hành viên.
Các tài sản, giấy tờ bị tạm giữ là các tài sản, giấy tờ có liên quan đến việc thi hành án như: Giấy đăng ký xe mô tô, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất… hoặc các tài sản có thể xử lý được để thi hành án. Khi áp dụng biện pháp này, Chấp hành viên cũng cần lưu ý nghiên cứu các tài sản không được kê biên theo quy định tại Điều 87 Luật THADS để quyết định khi tạm giữ tài sản, giấy tờ của đương sự.
Việc tạm giữ tài sản, giấy tờ phải bằng hình thức Quyết định; quyết định tạm giữ tài sản, giấy tờ phải xác định rõ loại tài sản, giấy tờ bị tạm giữ. Chấp hành viên phải giao quyết định tạm giữ tài sản, giấy tờ cho đương sự hoặc tổ chức, cá nhân đang quản lý, sử dụng (khoản 2 Điều 68).
Khoản 2 Điều 68 cũng quy định "Trong trường hợp cần tạm giữ ngay tài sản, giấy tờ mà chưa ban hành quyết định tạm giữ tài sản, giấy tờ thì Chấp hành viên yêu cầu giao tài sản, giấy tờ và lập biên bản về việc tạm giữ. Trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi lập biên bản, Chấp hành viên phải ban hành quyết định tạm giữ tài sản, giấy tờ. Biên bản, quyết định tạm giữ tài sản phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp".
* Đối với biện pháp tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản
Biện pháp tạm dừng việc đăng ký, chuyển dịch, thay đổi hiện trạng về tài sản là một trong những biện pháp được Chấp hành viên áp dụng nhiều trong thực tiễn và trên thực tế đã phát huy hiệu quả. Đối tượng bị tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản gồm tài sản hoặc quyền tài sản mà việc chuyển dịch phải đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Tài sản bị tạm dừng đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án. Hiện nay, có rất nhiều tài sản, quyền tài sản mà việc chuyển dịch quyền sở hữu, sử dụng phải đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền như: Vốn góp của tổ chức, cá nhân tại doanh nghiệp; quyền sử dụng đất và tài sản gán liền trên đất; phương tiện xe cơ giới…Đối với những tài sản này, để thực hiện mua bán, chuyển nhượng, các bên tham gia quan hệ mua bán, chuyển nhượng phải thực hiện thông qua việc đăng ký tại phòng đăng ký kinh doanh, Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai... nhưng trong trường hợp nhất định quyền sở hữu, sử dụng của bên mua, bên nhận chuyển nhượng chỉ được xác lập khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký. Chính vì thế, để ngăn chặn việc chuyển dịch tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án, Chấp hành viên ra quyết định tạm dừng việc đăng ký chuyển dịch tài sản nhằm duy trì điều kiện thi hành án của người phải thi hành án.
Trước khi áp dụng biện pháp tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản, khoản 3 Điều 69 Luật THADS quy định: “Chấp hành viên yêu cầu đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp các giấy tờ, tài liệu cần thiết để chứng minh quyền sở hữu, sử dụng; thông báo cho đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan về quyền khởi kiện yêu cầu xác định quyền sở hữu, sử dụng đối với tài sản.
Trường hợp cần thiết, Chấp hành viên phải xác minh, làm rõ hoặc yêu cầu Tòa án, cơ quan có thẩm quyền xác định quyền sở hữu, sử dụng tài sản để thi hành án, giải quyết tranh chấp tài sản; yêu cầu hủy giấy tờ, giao dịch liên quan đến tài sản theo quy định của pháp luật”. Quy định này đã tạo điều kiện cho Chấp hành viên có cơ sở chắc chắn trong việc ra các quyết định tiếp theo để thi hành án.
Nội dung quyết định cần phải thể hiện rõ tên đối tượng bị áp dụng, loại tài sản, thông tin về đối tượng bị áp dụng và tài sản dừng đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng.
Khoản 2 Điều 69 quy định "Quyết định tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản phải được gửi ngay cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản đó".Trong trường hợp này, nơi được giao quyết định là cơ quan, tổ chức có thẩm quyền đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản như: Phòng đăng ký kinh doanh, Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai, một số cơ quan khác và người phải thi hành án.