Thực trạng, giải pháp trong công tác tổ chức cưỡng chế thi hành án
19:29 10/10/2025
Thi hành án dân sự là hoạt động nhằm đưa bản án, quyết định dân sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật được thực hiện trên thực tế. Hiệu quả của hoạt động này có tác động trực tiếp đến lòng tin của nhân dân đối với pháp luật. Tuy nhiên, không phải bản án, quyết định có hiệu lực nào của cơ quan có thẩm quyền cũng có thể được tổ chức thi hành một cách thuận lợi. Vì vậy, các cơ quan thi hành án dân sự phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế để buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ. Điều này thể hiện rõ quyền lực nhà nước, đảm bảo tính thượng tôn pháp luật. Nhưng thực trạng việc cưỡng chế thi hành án cũng đối mặt với vô vàn thách thức.
Khó khăn, vướng mắc chủ yếu trong tổ chức cưỡng chế THADS
Cưỡng chế thi hành án dân sự là biện pháp cuối cùng bắt buộc của cơ quan thi hành án nhằm buộc đương sự (người phải thi hành án) phải thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định của Tòa án, được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành. Trước khi áp dụng cưỡng chế, Chấp hành viên sẽ thuyết phục, vận động người phải thi hành án tự nguyện thi hành để thể hiện tinh thần chấp hành pháp luật và hạn chế phát sinh chi phí nếu phải tổ chức cưỡng chế. Nếu việc động viên không hiệu quả, Chấp hành viên có thể áp dụng các biện pháp bảo đảm để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ của người phải thi hành án. Do đó, cưỡng chế được thực hiện như một biện pháp cuối cùng để đảm bảo việc thi hành án.
Tuy nhiên, việc cưỡng chế trong thi hành án dân sự vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc, cụ thể như:
Ý thức chấp hành pháp luật của đương sự chưa cao, còn chống đối, cố tình cản trở việc thi hành án.
Vướng mắc từ quy định của pháp luật: việc cưỡng chế xử lý tài sản, nhất là tài sản đặc thù như tài nguyên thiên nhiên, quyền sử dụng đất… phụ thuộc bởi quy định pháp luật chuyên ngành nên việc cưỡng chế xử lý tài sản thường kéo dài; vướng mắc từ quy định của pháp luật thi hành án dân sự như: Quy định người được thi hành án có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sử dụng đất của người phải thi hành án trong khối tài sản chung; quy định kê biên nhà ở khi gắn liền với đất của người khác thì chỉ kê biên nhà ở nên dẫn đến khó khăn trong việc bán tài sản thi hành án; việc kê biên tài sản là một phần quyền sử dụng đất trong tổng số quyền sử dụng đất của người phải thi hành án …
Vướng mắc từ công tác phối hợp: Việc cưỡng chế trong thi hành án phụ thuộc nhiều vào công tác phối hợp của các sở ban ngành ở địa phương nhất là sự chỉ đạo phối hợp của UBND các cấp trong chỉ đạo phối hợp cưỡng chế. Tuy nhiên, công tác này còn chưa phát huy hết hiệu quả.
Vướng mắc từ chính tài sản là đối tượng cưỡng chế: thông tin tài sản chưa rõ ràng, chính xác; thực tế tài sản không khớp với giấy chứng nhận; tài sản có tranh chấp, tài sản chung… dẫn đến việc cưỡng chế thường kéo dài.
Nhiều trường hợp chống đối, tẩu tán tài sản
Nhiều trường hợp người phải thi hành án cố tình chống đối, tẩu tán tài sản, hoặc không hợp tác, buộc cơ quan THADS phải áp dụng các biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế để thi hành án. Tuy nhiên, quá trình áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thường kéo dài thời gian tổ chức thi hành án, vì các lý do: đương sự tiếp tục chống đối, không hợp tác; phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức có liên quan; phát sinh các tranh chấp, khiếu nại tố cáo từ việc cưỡng chế tài sản; việc xử lý tài sản, nhất là thẩm định giá, bán đấu giá sẽ kéo dài do tài sản không bán đấu giá thành…
Như vậy có thể thấy hiện nay, việc cưỡng chế thi hành án dân sự gặp rất nhiều khó khăn, nhất là trong các vụ việc liên quan đến bất động sản, tài sản có tranh chấp hoặc khi có sự chống đối. Tình hình cưỡng chế trên toàn quốc ngày càng phức tạp, cả về quy mô lẫn tính chất pháp lý.
Theo quy định của Luật thi hành án, có nhiều biện pháp cưỡng chế được quy định như: Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án; trừ vào thu nhập của người phải thi hành án; kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ; khai thác tài sản của người phải thi hành án; buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ; buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định. Chấp hành viên tùy từng vụ việc để lựa chọn biện pháp cưỡng chế cho phù hợp. Một chấp hành viên chia sẻ kinh nghiệm:
Trong hoạt động thi hành án, vận động thuyết phục luôn là phương án được ưu tiên lựa chọn, cho dù đến sát ngày cưỡng chế hay trong quá trình cưỡng chế thì Chấp hành viên, công chức làm công tác thi hành án vẫn tiếp tục vận động thuyết phục người phải thi hành án, vì vận động thuyết phục thành công sẽ thuận lợi rất nhiều, giúp vụ việc được giải quyết xong một cách nhanh nhất, tránh được nhiều rủi ro, tiền của, công sức của nhà nước, công dân và vô vàn những khó khăn khác cho Chấp hành viên.
Theo kinh nghiệm của những chấp hành viên nhiều năm kinh nghiệm, trước khi tiến hành cưỡng chế Chấp hành viên phải tìm mọi cách để động viên thuyết phục, giải thích, thậm chí gặp gỡ cả những người không phải là đối tượng phải thi hành án như Trưởng họ, Già làng của người phải thi hành án, những người có uy tín trong thôn trong xóm đối với người phải thi hành án để cùng nhau vận động, thuyết phục với mục đích để người phải thi hành án hiểu đúng pháp luật và chấp hành án nghiêm chỉnh.
Địa chỉ: 372A Nguyễn Văn Lượng, Phường An Hội Đông, Thành phố Hồ Chí Minh.
Điện thoại: 08.39893919.
Email: hochiminh@moj.gov.vn